KAFKAS GÖÇLERİYLE İLGİLİ OSMAN RESMİ BELGELERİ

KAFKAS  GÖÇLERİYLE  İLGİLİ  OSMAN  RESMİ  BELGELERİ

Osmanlı imparatorluğu, pek güçlü olasılıkla, kendisinde verecek pek az şey bulunduğu halde, sığıntılar için elinden geleni yapmağa çırpınırcasına çabaladı. Osmanlı arşivleri, gelen göçmenlerin kalkındırılmasına katkıda bulunmak için hükümetçe alınmış kararlara göndermede bulunan tasnif edilmiş kutularla doludur [çeşitli devlet yazışmalarında, bu gibi kararlara gönderme yapılarak onların gereğine göre işlemler yürütülmüştür ve o yazılar şimdi tasnif edilerek arşivlerde araştırmacının incelemesine hazır tutulmaktadır]. Devletin, [meşrutiyetin ilân edilmesiyle Meclis-i Meb'usanın açılması öncesinde, Tanzimat döneminde Meclis-i Vâlâ vb. adlarla oluşturulmuş bulunan ve atanmış kişilerin görev yaptığı] Meclis'leri, sığıntılara yardım konusunda yapılmış tartışma ve oturumlara pek çok zaman ayırmışlardı [ve bu tartışmalar, tutanaklara geçirilmiştir]. Aşağıdakiler, bu gibi belgelerin Örneklerinden birkaçıdır:

Sığıntıların genel durumu hakkında: Cevdet-i Dâhiliye, Yıl 1280 No. 2157. (Bundan sonrakilerin hepsi İrade'ler derlemesi içindendir ve hangi meclis ile bağlantılı olduğu, yılı ve tasnif numarası gösterilmiştir) Meclis-i Mahsus, yıl 1280 No. 1220 ve 1279, yıl 128Ü No. 837. Dâhiliye, yıl 1281 No. 36490 ve 37096. Meclis-i Vâlâ, yıl 1281 No. 23041, 23524 ve 23323. [Yine] Meclis-i Vâlâ, yıl 1282 No. 23885, 24004 ve 24269. Meclis-i Mahsus, yıl 1283 No. 25094. Meclis-i Vâlâ, yıl 1284 No. 26193.

Sığıntılara gönderilen ilâçlar, Doktorlar vb. hakkında: Meclis-i Vâlâ yıl 1281 No. 23171 ve 23392. Meclis-i Mahsus yıl 1283 No. 24898. Dâhiliye, yıl 1285 No. 40688.

Sığıntılarla ilgilenmek üzere gönderilen zaptiyeler ve diğer hükümet memurları hakkında: Meclis-i Vâlâ, yıl 1281 No. 23263. [Yine] Meclis-i Vâlâ, yıl 1282, No. 24727. Meclis-i Mahsus, yıl 1283 No. 25052.

Sığıntılar için yaptırılmış camiler, onlara gönderilen hocalar vb. hakkında: Meclis-i Vâlâ, yıl 1281 No. 23217, 23518, 23617. [Yine] Meclis-i Vâlâ, yıl 1282 No. 24322. Meclis-i Mahsus, yıl 1283 No. 24791 ve 24886.

Bunlar, Kafkasyalıların göçmen gelişine karşı Osmanlıların gösterdiği tepki [ve aldığı önlemlere, yaptıklarına] ilişkin belgelerden seçilmiş sadece birkaç örnektir. Yazık ki, Osmanlı belgeleri bize Osmanlıların konuya gösterdiği ilgi ve üstlendikleri giderler dışında pek birşey anlatmıyorlar. Bu belgeler, görevlendirilmiş memurların adlarını ve harcanan para tutarlarını gösteriyor ama sığıntıların durumu hakkında pek az şey anlatıyorlar. Osmanlılar, çeşitli illere iskân ettikleri göçmenlerin sayıları hakkında tam bilgi veren kayıtlar tutmağa özen göstermişlerdir (göçmen gelenlerin sayımdan geçirilmesine ilişkin olarak hükümetin yaptığı düzenlemelere ilişkin, Meclis-i Vâlâ yıl 1281 No. 23167'deki İrade’yi inceleyiniz); bu kayıtlardan birçoğu Osmanlı arşivlerinde incelenebilecek durumdadır.Ne var ki, Çerkes sığıntılar hakkında [sırf sayısal bilgi değil her birinin kimliği hakkında bilgi veren] özetlenmiş sicil niteliğinde herhangi bir belge şimdiye dek bulunmuş ve (Osmanlı arşivlerinin içeriğini gösteren listelerde] tasnife sokulmuş değildir. Böyle siciller bulunacak olsa bile böyleleri olsa olsa çeşitli Osmanlı illerine ulaşmayı başarabilenler hakkında bilgi veriyor olacaktır; onlarla birlikle yola çıkmış pek kalabalık sayıdaki diğerleri [yollarda ölüp gidenler] hakkında değil.

KAFKASYA  SAYFASI